Ubezpieczenia społeczne

Omawiając umowę ubezpieczenia przedstawiliśmy wstępnie ogólną klasyfikację ubezpieczeń. Wśród nich wyróżniliśmy ubezpieczenia społeczne, których cechą było ich powiązanie ze stosunkiem pracy. Ubezpieczenia społeczne stanowią pewien wyodrębniony system świadczeń, zabezpieczający pracowników i ich rodziny przed negatywnymi skutkami określonych zdarzeń, takich jak utrata lub ograniczenie możliwości zarobkowania, choroba, macierzyństwo, inwalidztwo, osiągnięcie określonego wieku, śmierć.
Podstawowe problemy z tego zakresu reguluje u nas ustawa z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (DzU z 1989 r. nr 25, poz. 137, z licznymi późniejszymi zmianami). W myśl ustawy ubezpieczenie społeczne zapewnia ubezpieczonym i członkom ich rodzin świadczenia pieniężne z tworzonych na ten cel funduszów. Ubezpieczenia te obejmująj świadczenia z następujących tytułów: w razie macierzyństwa, rodzinne, w razie niezdolności do pracy z powodu choroby lub inwalidztwa, emerytalne, w razie śmierci.
Ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracownicy. Ponadto — z mocy odrębnych przepisów — ubezpieczeniami społecznymi objęte są osoby wykonujące prace na podstawie umowy agencyjnej oraz zlecenia, twórcy, artyści, adwokaci, a także rzemieślnicy i rolnicy.
Obowiązek ubezpieczenia pracownika spoczywa na pracodawcy i powstaje z dniem nawiązania stosunku pracy, a wygasa z dniem jego ustania. Obowiązkiem pracodawcy jest zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego wszystkich pracowników. Dowodem objęcia ubezpieczeniem jest legitymacja ubezpieczeniowa.
Składki na ubezpieczenie społeczne pracowników opłacają pracodawcy z własnych środków za okres trwania ubezpieczenia społecznego pracownika. Osoby nie będące pracownikami, np. wykonujące wolne zawody, pokrywają składki same.
Organem wykonującym zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), będący centralnym organem administracji państwowej. Terenowymi agendami ZUS są oddziały. Do zadań ZUS należy ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wymierzanie i pobieranie składek, prowadzenie rozliczeń z pracodawcami itp. ZUS jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tworzonego ze składek, dotacji oraz innych przychodów określonych przepisami. Ze środków tego. właśnie Funduszu pokrywane są wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego.
Zakres świadczeń z ubezpieczenia społecznego z poszczególnych tytułów (np. inwalidztwa, macierzyństwa, śmierci) oraz zasady i tryb ich przyznawania określają liczne, odrębne przepisy. Świadczenia emerytalne na przykład reguluje ustawa z 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,
0    zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw.