Szczególna ochrona pracy kobiet i młodocianych

Praca kobiet i młodocianych podlega szczególnej ochronie prawnej.
Ochrona pracy kobiet podyktowana jest dwoma przesłankami. Po pierwsze, niektóre rodzaje prac mogą wpływać szkodliwie na zdrowie kobiety. Po drugie, w pewnych okresach (np. ciąży) kobieta wymaga nie tylko szczególnej ochrony, lecz również zapewnienia jej określonych ułatwień w wykonywaniu pracy. Kodeks pracy formułuje więc wyraźny zakaz zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia. Wykaz takich prac ustala Rada Ministrów po porozumieniu z ogólnokrajową organizacją międzyzwiązkową. Prace te powinny być również określone w regulaminie pracy.
W okresie ciąży przysługują kobietom liczne szczególne uprawnienia. Po pierwsze, gdy dotychczas wykonywana praca jest wzbroniona dla kobiet w ciąży lub gdy zakład opieki zdrowotnej stwierdzi, że nie powinna ona wykonywać dotychczasowego rodzaju pracy, pracowniczka powinna być przeniesiona do innej pracy, a gdyby się to wiązało z obniżką wynagrodzenia, pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy. Po drugie, kobiety w ciąży nie mogą być zatrudniane w nocy
1    w godzinach nadliczbowych. Ponadto bez ich zgody nie wolno ich delegować poza stałe miejsce pracy.
Kobieta w ciąży ma prawo do urlopu macierzyńskiego w wymiarze 16 tygodni przy pierwszym porodzie, 18 tygodni przy każdym następnym porodzie lub 26 tygodni w wypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie. (Przepisy przewidują, że co najmniej
2    tygodnie tego urlopu muszą przypadać przed przewidywaną datą porodu. Pozostała część urlopu ma być wykorzystana po porodzie, z wyjątkiem 2 tygodni, co do których sama kobieta decyduje, czy woli je wykorzystać przed porodem, czy po porodzie. Zatrudnienie kobiety w czasie przerwy na urlop macierzyński jest wzbronione nawet za jej zgodą. Za czas urlopu macierzyńskiego przysługuje pracownicy zasiłek macierzyński.
Szczególnymi przepisami zagwarantowana jest trwałość stosunku pracy z kobietą w ciąży. (Zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracowniczki i zakładowa organizacja związkowa wyraziła na to zgodę. Rozwiązanie umowy przez zakład pracy za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. Jeżeli pracownicy nie można zapewnić innego zatrudnienia, przysługują jej ekwiwalentne świadczenia, z Również pracownicy młodociani podlegają szczególnej ochronie. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 latj Osób do lat 15 zatrudniać w ogóle nie wolno. Przepisy zezwalają na zatrudnianie tylko tych młodocianych, którzy ukończyli co najmniej szkołę podstawową oraz przedstawią świadectwo lekarskie, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego. Zakłady pracy mogą zatrudniać młodocianych nie spełniających wymienionych wyżej warunków przy lekkich pracach sezonowych i dorywczych. Przepisy szczególne mogą określić wypadki, w których zatrudnianie młodocianych może być wyjątkowo dopuszczalne, mimo niespełniania przewidzianych w kodeksie wymagań, f
Z pracowTukiem młodocianym zakład pracy zawiera umowę o pracę - / w celu przygotowania zawodowego. Możliwość rozwiązania takiej urno-\jwy podlega licznym ograniczeniom.! Rozwiązanie jest możliwe tylko wtedy, gdy młodociany nie wykonuje obowiązków wynikających z umowy lub obowiązku dokształcania, a także w wypadku upadłości, likwidacji lub reorganizacji zakładu pracy, wreszcie wtedy, gdy stwierdzono nieprzydatność młodocianego do pracy w danym zakresie.
Wiele obowiązków nakłada kodeks, zarówno na młodocianych, jak i na pracodawców, w celu zapewnienia systematycznego dokształcania tych pracowników. Obowiązek dokształcania spoczywa na młodocianym. Kierownicy zakładów pracy muszą jednak dopilnować, aby obowiązek ten był realizowany. Zacznym ograniczeniom ulega długość czasu pracy pracowników młodocianych. Czas pracy młodocianego do lat 16 nie może przekraczać 6 godzin na dobę, a młodocianego powyżej 16 lat może przekraczać 6 godzin tylko wyjątkowo, nie może jednak przekraczać 8 godzin na dobę. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki do 18 godzin tygodniowo. Zatrudnianie młodocianego w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej jest zabronione. Nie wolno ich także zatrudniać przy pracach zabronionych dla młodocianych.
i Pracownicy młodociani mają wiele przywilejów w zakresie uzyskiwania urlopów. Prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych uzyskują oni już po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy. Z upływem roku uzyskują prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych (wyliczenia są nieco inne w roku, w którym młodociany kończy lat 18). Ponadto młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić bezpłatnego urlopu (na jego wniosek) w okresie ferii szkolnych.