Czas pracy

Kwestia długości dnia roboczego była w ciągu XIX i XX w. przedmiotem wielu sporów między pracownikami a pracodawcami, których rezultatem było określenie w przepisach poszczególnych państw długości czasu pracy.
Zagadnienie czasu pracy to jednak nie tylko kwestia długości dnia roboczego, lecz również zagadnienie pory pracy (np. praca w dzień czy w nocy) oraz rozłożenie pracy w poszczególnych dniach (np. obowiązek prący ciągłej, również w niedzielę, lub tylko pięciodniowy tydzień pracy).
Przez czas pracy rozumie się w myśl k.p. czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji zakładu pracy w zakładzie lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy^
Generalną zasadą w prawie polskim jest, że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 46 godzin na tydzień. Jest to normalny czas pracy. W licznych wypadkach (np. przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia) czas pracy podlega skróceniu, przy otrzymywaniu przez pracownika pełnego wynagrodzenia.
Rozkład czasu pracy w zakładzie, a w szczególności początek i koniec pracy, przerwy w pracy, ustalany jest w regulaminach pracy, a w ich braku — przez kierownika zakładu w porozumieniu z zakładową organizacją związkową.
Istnieją zakłady pracy, w których ze względu na technologię produkcji lub konieczność zaspokajania potrzeb ludności praca nie może być wstrzymana. Mówimy wtedy o pracy w ruchu ciągłym. Czas pracy w ruchu ciągłym może być przedłużany do 48 godzin przeciętnie na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym. W granicach tej normy czas pracy może być przedłużony jednego dnia do 12 godzin.
W zakładach świadczących usługi dla ludności, w placówkach handlu detalicznego oraz w komunikacji samochodowej i w transporcie samochodowym czas pracy może być przedłużony w poszczególnych dniach do 10 godzin na dobę.
Praca wykonywana ponad wskazane normy czasu pracy jest pracą w godzinach nadliczbowych. Praca taka jest dopuszczalna tylko w szczególnych, przewidzianych przepisami k.p. wypadkach (np. w wypadkach konieczności prowadzenia akcji ratowniczej). Liczba godzin nadliczbowych nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 120 godzin w roku. Za pracę w godzinach nadliczbowych oprócz wynagrodzenia przysługuje dodatek w wysokości 50% wynagrodzenia (za dwie pierwsze godziny nadliczbowe na dobę) oraz 100% wynagrodzenia za dalsze godziny. Taki sam dodatek przysługuje również za pracę w godzinach nocnych (między godzinami 21 a 7) oraz w niedziele i święta. Dodatek za pracę w niedziele i święta nie przysługuje, jeżeli pracownikowi udzielono innego dnia wolnego od pracy w tygodniu.